Cosmic Scale
Türkçe

Dünya'nın bir halkası olsaydı?

Satürn'ünki gibi ekvatorun çevresinde bir kaya halkası: nasıl oluşabileceği, yerden nasıl görüneceği ve düşüreceği gölge

Bir varsayım: fizik kâğıt üzerinde izin veriyor ama kimse görmedi. Gösterilen her şey bugünkü teoriye uyar.

3B'de izle

Adım adım

Nasıl oluşabilir

Dünya, yanından geçen bir cismin yakın tarafını uzak tarafından daha güçlü çeker. Gevşek bir kaya yığını için Roche sınırının içinde bu fark cismin kendi kütle çekimini yener ve cisim dağılır. Shoemaker-Levy 9 kuyruklu yıldızı 1992'de Jüpiter'in yakınında tam olarak bunu yaptı: 20'den fazla parçaya bölündü ve bu parçalar iki yıl sonra gezegene çarptı.

Böyle bir parçalanmadan çıkan parçaların çoğu yoluna devam eder ya da düşer, ama bazıları yörüngede kalırdı. Tekrar tekrar çarpışarak aşağı yukarı hareketlerini kaybeder ve ince bir diske yassılaşırlardı. Dünya'nın ekvatordaki şişkinliği eğik yörüngeleri yavaşça döndürür, bu yüzden disk sonunda Satürn'ün halkaları gibi ekvator düzlemine otururdu.

Uydu değil, halka

Roche sınırının içinde Dünya'nın gelgitleri kümeleri durmadan parçalar, bu yüzden kaya halka olarak kalır. Sınırın dışında parçalar bir uyduya toplanırdı.

Halkanın içinde birbirine yaklaşan iki kaya bloğu yeniden ayrılır: üzerlerindeki gelgit etkisi, birbirlerini çekmelerinden güçlüdür. Bu yüzden Satürn, Jüpiter, Uranüs ve Neptün'ün halkalarının hepsi gezegenlerine yakın, Roche sınırlarının içindedir; büyük uyduları ise daha uzakta dolanır.

Ay'ımızın, Mars büyüklüğünde bir cisim yaklaşık 4,5 milyar yıl önce genç Dünya'ya çarptığında savrulan bir enkaz diskinden, Dünya'nın Roche sınırının hemen dışında oluştuğu düşünülür. Bilgisayar modellerinde sınırın ötesindeki enkaz bir yıl gibi kısa bir sürede bir uyduya toplanır, içerideki kısım ise Dünya'ya geri düşer.

Ekvatordan

Ekvatorda dursaydınız halkayı yandan görürdünüz: gökyüzünü doğudan batıya, tam tepenizden geçerek kesen ince, parlak bir çizgi.

Halka ekvator düzleminde durur, bu yüzden ekvatorun her yerinden ona boylu boyunca, yandan bakarsınız. Halkalar genişliklerine göre çok incedir; Satürn'ün ana halkaları yüz binlerce kilometre boyunca çoğunlukla yaklaşık on metre kalınlıktadır. Böylece bütün halka, doğu ufkundan başucu noktasından geçip batı ufkuna uzanan ince bir çizgiye dönüşürdü.

Çizgi gün ya da yıl boyunca neredeyse hiç kıpırdamazdı: Güneş'e değil, Dünya'nın ekvatoruna bağlıdır. Yılda iki kez, ekinokslarda, Güneş halkanın düzleminde durur ve onu yalnızca yandan aydınlatır; halka neredeyse kaybolur.

Kış gölgesi

Daha karanlık kışlar daha soğuk kışlar demek olurdu. Tomkins ve meslektaşları, eski halkalarının gölgesinin, son yarım milyar yılın en soğuk dönemlerinden biri olan ve Ordovisiyen'in sonlarına doğru yaşanan Hirnantiyen buzul çağını başlatmaya yardım etmiş olabileceğini öne sürdü. Bir halkanın bugün Dünya'yı ne kadar soğutacağı, kalınlığına ve havayla okyanusların nasıl tepki vereceğine bağlıdır; bu henüz modellenmedi.

Ne kadar dayanırdı

Sonsuza dek değil. Çarpışan kaya blokları halkayı yayar; iç kenarda havaya ulaşanlar düşer, dıştakiler ise Roche sınırının ötesine sürüklenir.

Satürn'ün halkaları da aynı ölçüde geçici olabilir. Cassini sondası halkalardan gezegene madde yağdığını gördü ve bazı tahminlere göre ömürlerinden yalnızca birkaç yüz milyon yıl kaldı. Halka, bir gezegenin yaşamında kısa bir bölümdür; 4,5 milyar yaşındaki Dünya'nın bugün halkası olmamasının bir nedeni de budur.

Bu hikâyedeki nesneler

Diğer simülasyonlar

Ya olsaydı: kimsenin gözlemlemediği fikirler

Google Play'den indirÜcretsiz · Android · 15 dil